cơ năng

Trong một hệ kín lý tưởng, cơ năng được bảo toàn.

Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Chức năng của cơ thể: "cơ năng" chỉ hoạt động chuyên biệt của một bộ phận trong cơ thể sống, ví dụ như chức năng tiêu hóa của dạ dày hay chức năng hô hấp của phổi.
   • Năng lượng cơ học: Trong vật lý, "cơ năng" là tổng năng lượng của một vật thể có được từ chuyển động (động năng) và vị trí (thế năng).

Ví dụ sử dụng

• Danh từ (chức năng cơ thể):

  • Cơ năng của tim là bơm máu đi nuôi cơ thể. (Chức năng chính của tim là đưa máu đến các cơ quan.)
  • Bác sĩ kiểm tra cơ năng gan của bệnh nhân. (Bác sĩ xem xét hoạt động của gan có bình thường không.)

• Danh từ (năng lượng cơ học):

  • Cơ năng của con lắc biến đổi giữa động năng và thế năng. (Năng lượng của con lắc thay đổi liên tục giữa hai dạng.)
  • Khi vật rơi tự do, cơ năng được bảo toàn. (Tổng năng lượng của vật không thay đổi trong quá trình rơi.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "cơ năng sinh lý": chức năng hoạt động bình thường của cơ thể sống.

  • Cơ năng sinh lý của thận là lọc máu và bài tiết nước tiểu. (Hoạt động tự nhiên của thận bao gồm lọc máu và tạo nước tiểu.)

• "cơ năng học": ngành khoa học nghiên cứu về năng lượng cơ học.

  • Cơ năng học giải thích nguyên lý hoạt động của máy móc. (Ngành này nghiên cứu cách năng lượng cơ học vận hành trong các thiết bị.)

Biến thể và từ gần giống

• Cơ năng (danh từ): không có biến thể phổ biến, nhưng có thể kết hợp với từ khác để tạo thành cụm từ chuyên ngành.

• Chức năng (danh từ): vai trò, nhiệm vụ của một bộ phận — đồng nghĩa gần với "cơ năng" trong ngữ cảnh sinh học.

  • Chức năng của phổi là trao đổi khí. (Phổi có nhiệm vụ đưa oxy vào máu và thải carbon dioxide.)

• Năng lượng (danh từ): khả năng sinh công — đồng nghĩa gần với "cơ năng" trong ngữ cảnh vật lý.

  • Năng lượng có nhiều dạng như nhiệt năng, điện năng. (Năng lượng tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau.)

Từ đồng nghĩa

• Chức năng (sinh học): vai trò hoạt động của cơ quan.
• Năng lượng cơ học (vật lý): tổng động năng và thế năng.

Thành ngữ liên quan

• Cơ năng suy giảm: chức năng của cơ quan bị yếu đi.

  • Người già thường bị cơ năng suy giảm ở các cơ quan nội tạng. (Ở người cao tuổi, hoạt động của các cơ quan như tim, phổi thường kém hơn.)

• Bảo toàn cơ năng: nguyên lý vật lý cho rằng tổng cơ năng của hệ kín không đổi.

  • Trong hệ kín, bảo toàn cơ năng là một định luật cơ bản. (Định luật này áp dụng cho các hệ không có ma sát hay lực cản.)